Poplon zdąży wytworzyć zieloną masę przed zimą, jeśli wysiejesz go odpowiednio wcześnie po zbiorze plonu głównego, dobierzesz gatunek do pozostałego czasu wegetacji i zapewnisz nasionom kontakt z wilgotną glebą. Gdy celem jest duża ilość biomasy, nie warto odkładać siewu na koniec dopuszczalnego okna. Orientacyjnie uzyskanie 135–170 dt/ha zielonej masy może wymagać 70–90 dni wzrostu, a pogoda i stan pola mogą ten wynik wyraźnie zmienić.
Od czego zacząć planowanie poplonu?
Poplon, nazywany też międzyplonem, zajmuje pole między dwiema uprawami głównymi. Przed zakupem nasion ustal, czego przede wszystkim od niego oczekujesz: szybkiego okrycia gleby, możliwie dużej zielonej masy, pobrania składników pozostawionych po poprzedniej uprawie czy udziału roślin wiążących azot z powietrza. Od tego zależy wybór gatunku lub mieszanki.
Jeśli zależy ci na masie do wykorzystania jeszcze jesienią, największe znaczenie ma termin zejścia plonu głównego. Po wczesnym zbiorze rośliny mają więcej czasu na wzrost. Gdy pole zwalnia dopiero późnym latem, nawet gatunek nadający się do późniejszego siewu może nie osiągnąć takiej samej wielkości jak po wysiewie kilka tygodni wcześniej. Wtedy rozsądniej traktować jesienną okrywę gleby jako główny cel, zamiast zakładać wysoki plon zielonej masy.
Sprawdź też wilgotność i stan powierzchni pola. Nasiona muszą mieć warunki do kiełkowania, a siew w przesuszoną glebę może opóźnić wschody mimo trafnie dobranej daty. Liczy się więc nie tylko dzień wysiewu, lecz także czas, który upłynie do pojawienia się roślin.
Kiedy siać, żeby rośliny zdążyły urosnąć?
W przypadku poplonu ścierniskowego zasada jest prosta: siej możliwie szybko po zbiorze przedplonu, o ile warunki na polu pozwalają przygotować glebę i wykonać siew. Każdy tydzień zwłoki skraca okres wzrostu przed jesiennym ochłodzeniem. Orientacyjne terminy dla poszczególnych gatunków pomagają zaplanować pracę, ale nie są gwarancją uzyskania biomasy.
Bobik, groch, łubiny czy wyka jara należą do roślin, dla których w zaleceniach dotyczących poplonów ścierniskowych wskazuje się wczesny siew, około 25 lipca jako termin graniczny. Gorczyca biała i rzodkiew oleista bywają wysiewane później — orientacyjnie do początku lub połowy sierpnia, zależnie od gatunku i warunków. Dla facelii podawane jest okno od około 25 lipca do 20 sierpnia. Nie oznacza to jednak, że siew wykonany pod koniec tego okresu da równie dużo masy jak wcześniejszy.
Przy planowaniu patrz zatem na pozostały czas wegetacji, a nie wyłącznie na datę w kalendarzu. Przytaczane 70–90 dni to orientacyjny okres potrzebny do uzyskania znacznego plonu zielonej masy, nie uniwersalny warunek powodzenia. Rozwój roślin zależy między innymi od przebiegu temperatur, dostępności wody oraz tempa wschodów. Jeśli z góry wiesz, że pole zostanie zwolnione późno, uwzględnij to już przy wyborze nasion.
Jaki gatunek lub mieszankę wybrać?
Do szybkiego okrycia pola możesz rozważyć między innymi gorczycę białą, rzodkiew oleistą lub facelię, dopasowując wybór do terminu siewu. Bobowate, takie jak groch, wyka czy łubin, są interesujące wtedy, gdy chcesz włączyć do poplonu rośliny zdolne do wiązania azotu z powietrza. Potrzebują jednak odpowiednio długiego okresu wzrostu, dlatego późny siew ogranicza szansę na uzyskanie dużej ilości ich biomasy.
Mieszanka pozwala połączyć różne funkcje roślin, ale nie warto dobierać jej wyłącznie po liczbie gatunków na etykiecie. Sprawdź, czy składniki mają zbliżone wymagania co do terminu wysiewu i czy pasują do planowanego następstwa upraw. Jeśli jeden z nich potrzebuje wczesnego siewu, późne wysianie całej mieszanki nie zapewni mu dodatkowego czasu na rozwój.
Zwróć też uwagę na rodzinę botaniczną roślin już obecnych w płodozmianie. Gorczyca i rzodkiew oleista należą do kapustowatych. Przy częstej uprawie roślin z tej rodziny wybór poplonu dobrze rozpatrzyć również pod kątem następstwa upraw i problemów występujących na danym polu. Samo szybkie tempo wzrostu nie powinno być jedynym kryterium.
Ile nasion wysiać na hektar?
Normę wysiewu dobiera się do gatunku i sposobu uprawy. Dla facelii spotyka się orientacyjne zalecenie 8–12 kg/ha w siewie czystym oraz zwykle 4–6 kg/ha, gdy jest składnikiem mieszanki. W przypadku rzodkwi oleistej podawane wartości wynoszą odpowiednio 15–20 kg/ha w siewie czystym i 8–12 kg/ha w mieszankach.
Tych zakresów nie należy mechanicznie przenosić na każdą gotową mieszankę. Dawka danego gatunku jest w niej mniejsza, ponieważ na tej samej powierzchni rosną także inne rośliny. Przed wysiewem sprawdź skład, zalecenia dla konkretnego materiału siewnego oraz ilość nasion potrzebną na rzeczywistą powierzchnię pola. Ustawienie siewnika według przyzwyczajenia, bez uwzględnienia wybranej mieszanki, może prowadzić do nierównomiernego udziału jej składników.
Jak przejść od nasion do równych wschodów?
Samo wybranie właściwego terminu nie wystarczy, jeśli nasiona trafią w warunki utrudniające kiełkowanie. Po zbiorze plonu głównego zaplanuj prace tak, aby ograniczyć przerwę między zwolnieniem pola a siewem, a jednocześnie przygotować stanowisko odpowiednio do jego stanu. Najważniejsze czynności można ułożyć w krótką kolejność:
- Oceń wilgotność gleby, ilość resztek pożniwnych i wyrównanie powierzchni; od tego zależy sposób przygotowania pola.
- Dobierz gatunek lub mieszankę do terminu, celu uprawy i następnej rośliny w płodozmianie.
- Sprawdź normę wysiewu dla zakupionych nasion i ustaw siewnik tak, by rozmieszczał je równomiernie.
- Po siewie obserwuj wschody i rozwój roślin, zamiast zakładać, że zaplanowana ilość masy powstanie niezależnie od pogody.
Celem przygotowania pola jest umożliwienie nasionom kontaktu z glebą i dostęp do wilgoci. Głębokość siewu oraz sposób doprawienia stanowiska powinny odpowiadać wymaganiom użytych gatunków i warunkom panującym na polu. Zbyt pochopne zastosowanie jednego ustawienia do nasion różnej wielkości może pogorszyć równomierność wschodów.
Jeżeli po siewie nastąpi okres suszy, rośliny mogą wschodzić później i mieć mniej czasu na budowanie biomasy. Odwrotna sytuacja też jest możliwa: korzystna wilgotność i ciepła jesień sprzyjają wzrostowi. Dlatego oceniaj poplon po tym, jak faktycznie się rozwija, a nie tylko po liczbie kilogramów wysianych nasion.
Co zrobić z zieloną masą przed zimą?
Sposób postępowania zależy od celu uprawy i tego, czy wysiane rośliny są przeznaczone do utrzymania jako okrywa, czy do wcześniejszego wykorzystania lub zakończenia uprawy. Zielona masa może chronić powierzchnię gleby przed bezpośrednim działaniem opadów, a pobrane przez rośliny składniki nie pozostają jesienią w glebie w tej samej formie co przed siewem. Po obumarciu lub zakończeniu uprawy resztki roślinne stają się częścią obiegu materii organicznej.
Korzyści nie ograniczają się do samej ilości zebranej biomasy. Przegląd obejmujący 106 badań prowadzonych w 372 lokalizacjach wykazał, że międzyplony ograniczały wymywanie azotu i sprzyjały gromadzeniu węgla organicznego w glebie. Nie oznacza to, że każde pole zareaguje jednakowo — znaczenie mają gatunek, warunki i sposób prowadzenia uprawy. Nawet poplon, który nie osiągnął planowanej wielkości przed zimą, może nadal pełnić funkcję okrywy gleby.
Jeśli planujesz wsparcie finansowe związane z międzyplonem, sprawdź aktualne warunki odpowiedniego programu przed siewem i przed zakończeniem uprawy. Wymagania dotyczące terminów wysiewu oraz utrzymywania roślin na polu mogą wpływać na wybór gatunków i sposób wykorzystania zielonej masy; nie należy utożsamiać ich z terminami optymalnymi wyłącznie dla wzrostu roślin.